W instalacjach przemysłowych, budownictwie, rolnictwie czy systemach nawadniania możliwość szybkiego połączenia i rozłączenia przewodów może mieć duże znaczenie dla sprawności całego układu. Zamiast klasycznych połączeń gwintowanych często wykorzystuje się więc różnego rodzaju szybkozłącza.

Do popularnych systemów należą Camlock, STORZ, GEKA oraz Perrot. Na pierwszy rzut oka wszystkie realizują podobne zadanie – umożliwiają szybkie połączenie węża, przewodu lub elementu instalacji. Ich konstrukcja jest jednak zupełnie inna, a poszczególne rozwiązania sprawdzają się w innych warunkach.

Nie powinno się więc wybierać złącza wyłącznie na podstawie jego średnicy. Znaczenie mają również transportowane medium, ciśnienie i temperatura pracy, materiał złącza i uszczelnienia, wymagany przepływ oraz sposób użytkowania instalacji.

Najważniejsze różnice w skrócie

To zestawienie pokazuje jednak tylko podstawową różnicę. Przyjrzyjmy się każdemu systemowi dokładniej.

Złącza Camlock – uniwersalne szybkozłącza przemysłowe

Camlock, nazywany również Kamlokiem, jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych systemów szybkiego łączenia przewodów przemysłowych.

Jest to system asymetryczny, co oznacza, że występuje w nim część męska – wtyk – oraz część żeńska wyposażona w dwie dźwignie. Po wsunięciu wtyku do gniazda opuszczenie dźwigni powoduje jego zablokowanie i dociśnięcie do uszczelki.

Dużą zaletą Camlocków jest możliwość bardzo szybkiego wykonania połączenia bez konieczności każdorazowego używania narzędzi.

Złącza tego typu są objęte m.in. europejskim standardem EN 14420-7; na rynku spotyka się również wykonania odnoszące się do amerykańskiego standardu A-A-59326. Dokumentacja ELAFLEX potwierdza stosowanie EN 14420-7 dla przemysłowych złączy typu Camlock.

Typy złączy Camlock

System jest rozbudowany i pozwala na łączenie węży z instalacjami gwintowanymi:

Typ A – wtyk Camlock z gwintem wewnętrznym,
Typ B – gniazdo Camlock z gwintem zewnętrznym,
Typ C – gniazdo z króćcem do węża,
Typ D – gniazdo z gwintem wewnętrznym,
Typ E – wtyk z króćcem do węża,
Typ F – wtyk z gwintem zewnętrznym,
Typ DC – zaślepka żeńska,
Typ DP – zaślepka męska.

Takie rozwiązanie pozwala zbudować instalację składającą się zarówno z przewodów elastycznych, jak i stałych elementów rurowych czy zbiorników.

W Waszych wcześniejszych materiałach sponsorowanych Camlocki były właśnie przedstawiane jako system stosowany m.in. w przemyśle chemicznym, petrochemicznym, spożywczym i budownictwie.

Z czego wykonuje się Camlocki?

Najczęściej spotykane są wykonania z:

• aluminium,
• mosiądzu,
• stali nierdzewnej,
• polipropylenu.

Nie oznacza to jednak, że każdy Camlock wykonany z danego materiału nadaje się do każdego medium. Przy substancjach chemicznych trzeba sprawdzić zarówno odporność korpusu, jak i materiał zastosowanej uszczelki.

Podobnie nie można przypisać jednego maksymalnego ciśnienia wszystkim Camlockom. Parametr ten zależy od producenta, materiału, konstrukcji i rozmiaru. Przykładowo ELAFLEX dla swojej serii zgodnej z EN 14420-7 podaje wartości do 16 bar, przy czym dla części większych rozmiarów wartość ta może być niższa.

Dlatego właściwą wartość należy zawsze sprawdzać w dokumentacji konkretnego produktu.

STORZ – złącze symetryczne znane przede wszystkim z instalacji wodnych

Złącza STORZ działają zupełnie inaczej niż Camlock.

Nie ma tutaj podziału na wtyk i gniazdo. Jest to system symetryczny – dwie kompatybilne części można połączyć ze sobą po dopasowaniu zaczepów i wykonaniu obrotu.

W praktyce oznacza to bardzo szybką obsługę, szczególnie przy instalacjach, które trzeba często montować, demontować lub rekonfigurować.

Właśnie dlatego STORZ jest bardzo mocno kojarzony z:

• pożarnictwem,
• instalacjami hydrantowymi,
• pompami,
• odwodnieniami,
• budownictwem,
• przesyłem dużych ilości wody.

Spotykane są także zastosowania przemysłowe i instalacje transportujące bardziej zanieczyszczone media.

Wasze wcześniejsze materiały prawidłowo zwracały uwagę na to, że o kompatybilności STORZ decyduje przede wszystkim rozstaw zaczepów, a nie sama średnica króćca węża.

Przykładowo złącze określane jako STORZ 52-C ma rozstaw zaczepów 66 mm, natomiast może występować w różnych wariantach przyłącza.

Dlaczego jest to ważne?

To jedna z częstszych przyczyn pomyłek przy zakupie złączy.

Dwa króćce mogą być przeznaczone do różnych średnic węża, ale należeć do tego samego rozmiaru systemu STORZ i dzięki temu można je ze sobą połączyć.

Z kolei dwa elementy o podobnej średnicy przelotu nie muszą być kompatybilne, jeżeli mają inny rozstaw zaczepów.

STORZ występuje w wielu wykonaniach materiałowych. W zależności od serii mogą to być m.in. aluminium, stal nierdzewna, mosiądz czy tworzywa.

Także tutaj nie należy przypisywać jednego dopuszczalnego ciśnienia całemu systemowi STORZ. Wartość trzeba zweryfikować dla konkretnego złącza. Dla przykładu ELAFLEX podaje dla swojego aluminiowego wykonania STORZ zgodnego z DIN 14301 maksymalne ciśnienie robocze 10 bar.

GEKA – jedno z najprostszych złączy kłowych

GEKA również należy do systemów symetrycznych, ale jego konstrukcja różni się od STORZ.

Charakterystyczną cechą klasycznego systemu GEKA jest rozstaw kłów wynoszący 40 mm. Dwa złącza nakłada się na siebie, a następnie obraca, powodując ich zaryglowanie i dociśnięcie uszczelek.

Dzięki symetrycznej konstrukcji nie trzeba zastanawiać się, która strona jest męska, a która żeńska.

Co więcej, strona przyłączeniowa może mieć różne średnice. Można więc przykładowo połączyć złącze GEKA z króćcem przeznaczonym do jednego rozmiaru węża ze złączem GEKA posiadającym zupełnie inny króciec – ponieważ od strony systemu łączeniowego oba mają taki sam rozstaw kłów.

Ta cecha była również opisana w dotychczasowych materiałach Intertech.

Gdzie stosuje się GEKA?

System często wykorzystywany jest do:

• instalacji wodnych,
• podlewania i nawadniania,
• sprężonego powietrza,
• instalacji warsztatowych,
• zastosowań budowlanych,
• węży ssących i tłocznych.

Popularność GEKA wynika przede wszystkim z prostoty konstrukcji i szybkiego montażu.

Warto natomiast rozróżniać oryginalny system GEKA produkowany przez KARASTO od kompatybilnych złączy kłowych „typu GEKA”. Parametry takich produktów nie muszą być identyczne.

Dobrym przykładem jest oryginalna seria GEKA plus, dla której producent podaje maksymalne ciśnienie robocze 40 bar. Intertech również oferuje oryginalne złącza GEKA plus KARASTO z rozstawem kłów 40 mm i ciśnieniem roboczym 40 bar.

Nie należy więc pisać ogólnie, że „złącze GEKA pracuje przy 10 bar” albo „GEKA wytrzymuje 40 bar”. Prawidłowe jest stwierdzenie, że parametry zależą od konkretnej serii złącza.

Perrot – system dźwigniowy do większych instalacji

Na tle poprzednich systemów Perrot wyróżnia się przede wszystkim konstrukcją i zakresem zastosowań.

Jest to system składający się z części męskiej oraz żeńskiej, w której znajduje się mechanizm dźwigniowy. Zamknięcie dźwigni dociska elementy do siebie i zapewnia szczelność.

Perrot był pierwotnie rozwijany przede wszystkim na potrzeby systemów nawadniania, ale z czasem znalazł zastosowanie także w:

• rolnictwie,
• budownictwie,
• odwodnieniach,
• gospodarce ściekowej,
• górnictwie,
• instalacjach przemysłowych,
• transporcie cieczy i niektórych materiałów sypkich.

Szczególna zaleta Perrota – możliwość pracy przy niewielkim odchyleniu osi

To jedna z naprawdę istotnych różnic pomiędzy Perrotem a pozostałymi omawianymi systemami.

Producent PERROT podaje, że w standardowym systemie stalowym elementy w rozmiarach 50–159 mm mogą pracować przy obustronnym odchyleniu do 15°. Dzięki temu instalacja nie musi być ustawiona idealnie w jednej osi.

Ma to duże znaczenie np. w instalacjach tymczasowych, na budowie czy w rolnictwie, gdzie teren i ułożenie przewodów nie zawsze pozwalają na idealnie liniowe połączenie.

Producent podaje dla standardowych stalowych złączy zakres średnic:

50, 70, 89, 108, 133, 159 oraz 216 mm.

Dla rozmiarów 50–159 mm maksymalne ciśnienie robocze standardowego systemu wynosi do 10 bar, a dla 216 mm – do 8 bar. Są to jednak wartości odnoszące się do konkretnych produktów PERROT i nie należy automatycznie przenosić ich na wszystkie złącza „typu Perrot”.

Producent oferuje również wersje ze stali nierdzewnej 1.4404 do bardziej wymagających mediów.

Camlock, STORZ, GEKA czy Perrot – który system zastosować?

Nie istnieje jeden system, który byłby odpowiedni do wszystkich instalacji.

Camlock

Warto rozważyć tam, gdzie potrzebny jest uniwersalny przemysłowy system szybkiego łączenia, dostępny w wielu materiałach i konfiguracjach.

Dobrze sprawdza się np. przy wężach przemysłowych, zbiornikach, cysternach oraz instalacjach transportujących różnego rodzaju ciecze.

STORZ

Jest naturalnym rozwiązaniem w instalacjach, w których liczy się szybkie łączenie przewodów i duży przepływ, szczególnie przy wodzie.

Dlatego bardzo często występuje w pożarnictwie, odwodnieniach i instalacjach budowlanych.

GEKA

To praktyczne rozwiązanie przede wszystkim dla mniejszych instalacji wodnych i pneumatycznych, systemów nawadniania, warsztatów i zastosowań budowlanych.

Dużą zaletą jest jeden standardowy rozstaw kłów 40 mm w klasycznym systemie GEKA.

Perrot

Szczególnie dobrze sprawdza się przy większych średnicach przewodów i instalacjach terenowych, w których znaczenie ma szybki montaż oraz możliwość niewielkiego odchylenia połączonych elementów.

Z tego względu spotykany jest m.in. w nawadnianiu, odwodnieniach, rolnictwie oraz budownictwie.

Sama średnica to za mało – jak prawidłowo dobrać złącze?

Niezależnie od wybranego systemu przed zakupem trzeba sprawdzić kilka podstawowych parametrów.

Przede wszystkim należy ustalić:

• jakie medium będzie transportowane,
• jakie będzie maksymalne ciśnienie robocze instalacji,
• w jakiej temperaturze będzie pracował układ,
• jaką średnicę i przepływ ma mieć instalacja,
• z jakiego materiału powinien być wykonany korpus złącza,
• jaki materiał uszczelki będzie odporny na dane medium,
• czy instalacja pracuje również pod podciśnieniem,
• jak często połączenie będzie rozłączane,
• czy wymagane są określone normy lub dopuszczenia.

Szczególnie przy chemikaliach nie wystarczy stwierdzenie, że złącze wykonano ze stali nierdzewnej. Medium musi być kompatybilne również z zastosowanym materiałem uszczelnienia.

Podobnie maksymalne ciśnienie zawsze powinno być odczytywane z dokumentacji konkretnego produktu, a nie z ogólnych informacji dotyczących całego systemu.

Cztery różne rozwiązania tego samego problemu

Camlock, STORZ, GEKA i Perrot zostały stworzone po to, aby ułatwić szybkie i bezpieczne łączenie instalacji, ale każdy system realizuje to w inny sposób.

Camlock wykorzystuje wtyk i gniazdo z dwiema dźwigniami.
STORZ jest systemem symetrycznym łączonym przez obrót dwóch kompatybilnych elementów.
GEKA wykorzystuje prosty, symetryczny mechanizm kłowy, najczęściej o rozstawie 40 mm.
Perrot jest systemem dźwigniowym szczególnie popularnym przy większych instalacjach i pozwala w części zakresu na połączenie elementów nieznacznie odchylonych względem osi.

Wybór powinien więc wynikać nie z tego, który system jest „najlepszy”, lecz który odpowiada parametrom konkretnej instalacji.

W przypadku wątpliwości warto przed zakupem podać specjaliście informacje dotyczące medium, temperatury, ciśnienia, średnicy przewodu oraz sposobu pracy instalacji. Pozwoli to dobrać nie tylko właściwy rodzaj złącza, ale także odpowiedni materiał korpusu i uszczelnienia.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy Camlock i STORZ można połączyć ze sobą?
Bezpośrednio nie, ponieważ są to dwa różne systemy. Możliwe jest jednak wykonanie przejścia przy użyciu odpowiedniego adaptera.

Czy wszystkie złącza STORZ pasują do siebie?
Nie. Połączone elementy muszą mieć kompatybilny rozstaw zaczepów.

Czy wszystkie złącza GEKA mają taki sam rozstaw kłów?
Klasyczny system GEKA wykorzystuje rozstaw 40 mm, dzięki czemu różne warianty przyłączy mogą być ze sobą łączone. Przy produktach innych systemów lub nietypowych wykonaniach zawsze warto jednak sprawdzić dokumentację.

Czy każdy Camlock można stosować do chemikaliów?
Nie. Trzeba sprawdzić odporność materiału korpusu oraz uszczelnienia na konkretną substancję, jej stężenie i temperaturę.

Czy większe złącze zawsze zapewnia większy przepływ?
Nie można tego ocenić wyłącznie na podstawie nazwy rozmiaru złącza. Znaczenie mają rzeczywista średnica przelotu, przewód, długość instalacji, ciśnienie oraz charakterystyka całego układu.